NỘI DUNG TIẾT HỌC
HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
I. ĐỌC VÀ TÌM HIỂU CHUNG
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
III. TỔNG KẾT

HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

“Em về Sài Gòn, anh ở đây vắng bóng
Em đi anh buồn, thương nhớ nhau
Em nhớ giữ vẹn lời thề
Ngày mai anh về phép thăm em!”
Năm 1969, chiến sự miền Trung leo
thang, ông Tú khuyên bà Loan dẫn 3 con
trai rời quê chồng tại Quảng Nam về lại
Sài Gòn trú ngụ. Cả hai hứa hẹn ngày
đất nước thống nhất sẽ trùng phùng
nhưng nào đâu cuộc chia ly ấy đã ngăn
cách họ đến tận 46 năm.

BÀI 9: TÙY BÚT VÀ TẢN VĂN
TIẾT 116. 117: ĐỌC HIỂU VĂN BẢN 2:
NGƯỜI NGỒI ĐỢI TRƯỚC HIÊN NHÀ
(Huỳnh Như Phương)

I. ĐỌC VÀ TÌM HIỂU CHUNG
1. Đọc và tìm hiểu chú thích
Yêu cầu:
 Giọng chậm rãi, dịu dàng, trầm lắng.
 Theo dõi phần gợi ý đọc bên phải
trang sách.
 Tìm hiểu nghĩa của những từ khó
được chú thích ở chân trang sách.

Người ngồi đợi trước
hiên nhà
HUỲNH NHƯ PHƯƠNG

I. ĐỌC VÀ TÌM HIỂU CHUNG
1. Đọc và tìm hiểu chú thích
Lung lạc
Tậ p kế t
Linh ứng
Gõ
Độ trì

1 loại gỗ quý hiếm
Ứng nghiệm ngay lập tức như có phép lạ
cứu giúp và che chở.
tác động đến tinh thần làm cho nao núng mà ph ải chịu khu ất
phục.
tập trung vào một khu vực; chỉ việc cán bộ, chiến sĩ phía nam sông
Bến Hải (vĩ tuyến 17) chuyển ra sống và làm việc ở miền Bắc sau
năm 1954.

I. ĐỌC VÀ TÌM HIỂU
CHUNG:
2. Tìm hiểu chung:
a. Tác giả
b. Văn bản

Câu hỏi

 

Trình bày những hiểu biết của em về tác giả
Tác giả
của văn bản.
Văn bản được sáng tác trong hoàn cảnh
Xuất xứ
nào? Xuất xứ của văn bản?

PHIẾU HỌC TẬP
SỐ 1

Văn bản được viết bằng thể loại gì?

Văn bản sử dụng các phương thức nào?
Chỉ ra tác dụng của việc kết hợp đó. 

Thể loại
Phương thức biểu
đạt

Văn bản được kể ở ngôi thứ mấy?
Ai là người kể?
Văn bản  Người ngồi đợi trước hiên nhà 
viết về ai, về việc gì?

Đề tài

Văn bản có thể chia thành mấy phần?
Nội dung chính từng phần?

Bố cục

Ngôi kể

TRÒ CHƠI HỘP QUÀ BÍ
MẬT

2

3

4

1
5

7
6

Câu 1: Trình bày những hiểu biết của em về tác giả
của văn bản “Người ngồi đợi trước hiên nhà” ?
Tác giả

GO HO
M
E

Huỳnh Như Phương

6

I. ĐỌC VÀ TÌM HIỂU
CHUNG:
2. Tìm hiểu chung:
a. Tác giả:
Giáo sư Huỳnh Như Phương (1955), quê
Quảng Ngãi. Hiện nay ở TP Hồ Chí Minh.

Ông là nhà văn, nhà nghiên cứu và là giảng
viên của trường Đại học Khoa học Xã hội và
Nhân văn - ĐHQG TP. HCM.

GS HUỲNH NHƯ PHƯƠNG

Tác phẩm chính

Câu 2: Văn bản “Người ngồi đợi trước hiên nhà” có
xuất xứ từ đâu?
Trích tản văn “Thành phố những
thước phim quay chậm” (NXB Trẻ, Tp
Hồ Chí Minh, 2018)

GO HO
M
E

7

Câu 3: Văn bản “Người ngồi đợi trước hiên nhà”
thuộc thể loại gì? Em biết gì về thể loại này?
Thể loại

GO HO
M
E

Tản văn

Tản văn (một dạng bài gần với tùy bút), là
thể văn xuôi sử dụng cả tự sự, trữ tình, nghị
luận,... nêu lên các hiện tượng giàu ý nghĩa
xã hội và bộc lộ một cách chân thực, trực
tiếp tình cảm, ý nghĩ mang đậm cá tính của
tác giả.

2

Câu 4: Trong VB “Người ngồi đợi trước hiên nhà”,
tác giả đã sử dụng PTBĐ gì? Tác dụng?
PTBĐ

GO HO
M
E

Tự sự kết hợp biểu cảm

Tác dụng: Vừa tái hiện lại cuộc
đời của nhân vật, vừa dễ dàng
bộc lộ tình cảm, cảm xúc.

5

Câu 5: Ai là người kể chuyện? Người kể chuyện ở ngôi
thứ mấy? Tác dụng của ngôi kể này?
Ngôi kể

GO HO
M
E

Ngôi thứ nhất, người kể chuyện xưng “tôi”

Người kể theo ngôi thứ nhất. Tác
giả trong vai người cháu chứng kiến
toàn bộ câu chuyện và thuật lại khiến
cho các tình tiết trở nên chân thật, dễ
dàng bộc lộ tình cảm, ý nghĩ của tác
giả.

1

Câu 6: Truyện viết về ai? Viết về việc gì?
Truyện viết về dì Bảy và sự việc dì Bảy mòn mỏi ngóng trông
chồng ra trận trở về.

Đề tài

GO HO
M
E

Sự chờ đợi người thân trở về trong chiến tranh của
những người phụ nữ Việt Nam.

3

Câu 7: Chỉ ra bố cục của văn bản?

Bố cục

GO HO
M
E

3 phần

4

Bố cục
Phần 1:
Từ đầu đến “đôi
người đôi ngả”

Phần 2:
Tiếp đến “tìm mộ
phần của dượng”

Tình cảnh li tán
“kẻ Bắc người
Nam” của những
gia đình có người
tập kết ra Bắc.

Tình cảnh của dì
Bảy khi dượng
Bảy ra chiến trận.

Phần 3:
Còn lại

Tấm lòng thủy
chung, son sắt
của dì.

Xuất xứ
Thể loại
PTBĐ

Trích tản văn “Thành phố những
thước phim quay chậm” (NXB Trẻ, Tp
Hồ Chí Minh, 2018)

Tản văn

Ngôi kể

Tự sự kết hợp biểu
cảm
Ngôi thứ nhất, người kể
chuyện xưng “tôi”

Đề tài

Người phụ nữ

Bố cục

3 phần

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1. Sự kiện chính:

THẢO LUẬN CẶP ĐÔI: Sắp xếp lại các sự kiện đã nêu
trong SGK theo trật tự như tác giả đã kể trong văn bản:
A
Dượng Bảy
ngã
xuống
trong trận
đánh ở Xuân
Lộc,
trên
đường tiến
vào Sài Gòn.

B
Dì Bảy năm
nay tròn 80
tuổi,
đang
ngồi
một
mình
đ ợi
Tết.

C

D

E

Dượng Bảy
cùng nhiều
người
con
đất Quảng
lên đường ra
Bắc tập kết.

Ngày
hòa
bình, dì tôi
đã qua tuổi
40. Vẫn có
người đàn
ông để ý đến
dì,
nhưng
lòng
dì
không
còn
rung động.

Ra miền Bắc
rồi vào lại
miền
Nam
chiến đấu,
dượng Bảy
vẫn liên lạc
với gia đình.

1. Sự kiện chính:
A
Dượng Bảy
ngã
xuống
trong trận
đánh ở Xuân
Lộc,
trên
đường tiến
vào Sài Gòn.

B
Dì Bảy năm
nay tròn 80
tuổi,
đang
ngồi
một
mình
đ ợi
Tết.

C

D

E

Dượng Bảy
cùng nhiều
người
con
đất Quảng
lên đường ra
Bắc tập kết.

Ngày
hòa
bình, dì tôi
đã qua tuổi
40. Vẫn có
người đàn
ông để ý đến
dì,
nhưng
lòng
dì
không
còn
rung động.

Ra miền Bắc
rồi vào lại
miền
Nam
chiến đấu,
dượng Bảy
vẫn liên lạc
với gia đình.

Người ngồi đợi trước
hiên nhà

Tóm tắt
Dì Bảy và dượng kết hôn được một
tháng thì dượng Bảy cùng nhiều người
con đất Quảng lên đường ra Bắc tập kết.
Ra miền Bắc rồi vào lại miền Nam chiến
đấu, dượng Bảy vẫn liên lạc với gia đình.
Năm 1975, dượng Bảy ngã xuống trong
trận đánh ở Xuân Lộc, trên đường tiến vào
Sài Gòn. Ngày hòa bình, dì Bảy đã qua tuổi
40. Vẫn có người đàn ông để ý đến dì,
nhưng lòng dì không còn rung động. Dì Bảy
năm nay tròn 80 tuổi, đang ngồi một mình
đợi Tết.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

(Tìm hiểu về nhân vật)
1. Tìm những chi tiết khắc họa nhân vật dượng Bảy

Nhóm 1, 3

- Hoàn cảnh
- Từ 1954 - 1975

2. Tìm những chi tiết khắc họa nhân vật dì Bảy

Nhóm 2, 4

- Khi dượng Bảy ra Bắc tập kết
- Từ năm 1954 đến năm 1975

Nhóm 5, 6

- Ngày hòa bình
- Hiện tại

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
(Tìm hiểu về nhân vật)
Thời gian

Khi dượng Bảy ra
Bắc tập kết
Từ năm 1954 đến
năm 1975
Ngày hòa bình
Hiện tại
Suy nghĩ về nhân
vật

Chi tiết khắc họa nhân vật
dượng Bảy

Chi tiết khắc họa nhân vật dì
Bảy

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Thời gian

Chi tiết khắc họa nhân vật
dượng Bảy

Chi tiết khắc họa nhân vật dì Bảy

Khi dượng - Người Tam Kỳ (Quảng Nam),
- Tròn 20 tuổi
Bảy ra Bắc mồ côi cả cha mẹ, đi bộ đội, đóng - Mới kết hôn được một tháng
tập kết
quân ở làng tôi, thầm yêu dì, rồi
đơn vị đứng ra làm lễ cưới.
Từ
năm - Vẫn tìm cách liên lạc với gia
1954 đến đình. Thỉnh thoảng gửi thư gói
năm 1975
trong bọc ni lông bé tí chuyển về
nhà giữa đêm khuya.
- Tháng 4/1975 chuyển quân vào
Nam, không quên người xưa, nhờ
người chuyển tin tức và tặng dì
chiếc nón bài thơ.
- Hi sinh trong trận đánh ở Xuân
Lộc.

- Suốt 20 năm sau đó, có những người
ngỏ ý, dạm hỏi, dì vẫn không lung lạc,
với niềm tin sẽ có ngày dượng trở về.
- Mỗi ngày, sau khi đi làm đồng trở về, dì
tôi thường ngồi trên bộ phản gõ nhìn ra
con ngõ nhỏ...
- Nao nức niềm vui chờ đợi
- Dì Bảy tôi lại ngồi trước hiên nhà mỏi
mắt nhìn ra đường cái.
- Dì tôi nén nỗi đau vào bên trong.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Thời gian
Ngày
bình

Hiện tại

hòa

Chi tiết khắc họa nhân
vật dượng Bảy

Chi tiết khắc họa nhân vật dì Bảy
- Qua tuổi 40. Vẫn có người đàn ông để ý đến dì
nhưng lòng dì không còn rung động.
- Chỉ còn mình dì Bảy ở lại chăm sóc bà, trông coi
nhà thờ
- Bà ngoại mất, dì vào TP HCM với em nhưng
được ít lâu nhớ quê, lại về sống một mình trong
ngôi nhà cũ.
- Tiếp tục những bữa cơm vắng lặng.
- Chiều muộn lại ra ngồi trước hiên nhà.
- Trận lụt có người bà con giúp đỡ.
Tròn 80 tuổi, ngồi một mình đợi Tết ở ngôi nhà
gần cầu Vĩnh Phú thuộc thị trấn Mộ Đức, tỉnh
Quảng Ngãi.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
(Tìm hiểu về nhân vật)
Thời gian

Chi tiết khắc họa nhân vật
dượng Bảy

Chi tiết khắc họa nhân vật dì
Bảy

Suy nghĩ về nhân - Số phận đáng thương: mồ - Số phận đáng thương (mới
vật
côi cha mẹ, không người thân lấy chồng đã phải chia li;

thích.

chồng dì đi tập kết ra Bắc, rồi
hi sinh)
- Phẩm chất:
- Phẩm chất:
+ Yêu nước, hi sinh hạnh phúc + Yêu thương chồng
cá nhân.
+ Thủy chung, tình nghĩa
+ Yêu thương vợ
+ Sự hi sinh thầm lặng
+ Hi sinh thân mình để bảo vệ
Tổ quốc.

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1. Sự kiện chính:
2. Nhân vật:
a. Nhân vật dượng Bảy:
→ Dượng Bảy đại diện cho những người anh hùng ra đi bỏ lại đằng
sau là gia đình, người thân. Chiến đấu để giải phóng dân tộc, để
nhân dân được bình yên hạnh phúc. Nhưng lại không có cái may
mắn được chứng kiến ngày đất nước được giải phóng.

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1. Sự kiện chính:
2. Nhân vật:
b. Nhân vật dì Bảy:
→ Dì Bảy là người phụ nữ đức hạnh, đại diện cho phẩm chất của
những người mẹ, người vợ Việt Nam anh hùng hi sinh cả thanh
xuân, tuổi trẻ của mình, nén nỗi đau cá nhân vào bên trong, âm
thầm góp sức vào sự nghiệp giải phóng dân tộc.

NGƯỜI NGỒI ĐỢI TRƯỚC HIÊN NHÀ
Bức hình và nhan đề gợi
cho em nhớ đến chi tiết
nào trong văn bản?

Chi tiết dì Bảy ngồi đợi trước hiên nhà

Chi tiết dì Bảy ngồi đợi trước
hiên nhà được nhắc lại nhiều
lần có ý nghĩa như thế nào?

Thời gian

Chi tiết dì Bảy ngồi đợi trước hiên nhà

Từ năm

1. Mỗi ngày, sau khi đi làm đồng về, dì tôi thường ngồi trên b ộ ph ản

1954 đến

gõ ngoài hiên nhìn ra con ngõ, nơi ngày xưa dượng cùng nh ững ng ười

năm 1975

đồng đội đến nhà tôi xin chỗ trú quân.
2. Dì Bảy tôi lại ngồi trước hiên nhà mỏi mắt nhìn ra đường cái.

Ngày hòa

3. Và mỗi buổi chiều muộn, dì lại ra ngồi trước hiên nhà nhìn con

bình

đường kéo dài như nỗi chờ mong trong vô vọng.

* Chi tiết: dì Bảy ngồi đợi dượng trước hiên nhà được
lặp đi lặp lại nhiều lần trong văn bản
→ Khắc họa chân thực hành động thường ngày của dì.
Nhấn mạnh tình yêu, niềm hi vọng, niềm tin của dì dành cho
dượng Bảy.
Khắc họa sâu đậm chân dung dì Bảy, vẻ đẹp của người phụ
nữ Việt Nam trong chiến tranh giàu đức hi sinh, giàu tình yêu
thương, luôn thủy chung.
SỰ HI SINH THẦM LẶNG

Cuối văn bản, tác giả cung cấp những
thông tin gì về dì Bảy? Nhận xét về những
thông tin ấy? Việc đưa những thông tin ấy
về dì Bảy có tác dụng gì?

* Thông tin cụ thể về họ tên địa chỉ của dì
Bảy:
Bà Lê Thị Thỏa, năm nay tròn 80 tuổi.
Ở ngôi nhà gần cầu Vĩnh Phú thuộc thị trấn Mộ Đức,
tỉnh Quảng Ngãi.

→ Đây là thông tin thực, chính xác về dì Bảy

* Thông tin cụ thể về họ tên địa chỉ của dì
Bảy:
→ Tác dụng:
Làm tăng tính chân thực, tin cậy cho sự việc được kể.
Đây chính là đặc trưng của tản văn, tạo màu sắc cá nhân
cho bài tản văn.
Tạo nên sức hấp dẫn về một vấn đề có ý nghĩa xã hội
được đề cập trong văn bản: những hi sinh thầm lặng và
vẻ đẹp thủy chung của người phụ nữ Việt Nam trong
chiến tranh.

Có người nói: Dì Bảy trong bài tản văn giống như hình tượng
hòn Vọng Phu ở các câu chuyện cổ. Ý kiến của em như thế
nào?

Người ngồi đợi trước hiên nhà

Hòn Vọng Phu (Lạng Sơn)

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
3. Tình cảm, suy nghĩ của tác giả
Thảo luận nhóm hoàn
thành phiếu học tập
số 3

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3
(Tìm hiểu về cái tôi trữ tình của tác giả)
Chi tiết thể hiện suy nghĩ, cảm xúc của tác giả

Trực tiếp
(Nhóm chẵn)

Gián tiếp
(Nhóm lẻ)

Yếu tố nghệ thuật
đặc sắc

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3

(Tìm hiểu về cái tôi trữ tình của tác giả)
Chi tiết thể hiện suy nghĩ, cảm xúc của tác giả

Yếu tố nghệ thuật đặc
sắc

Trực tiếp - "Mỗi lần về thăm, ngồi bên mâm cơm đạm bạc với
(Nhóm dì, tôi chợt nghĩ nếu ngày đó dì đi bước nữa, thì li ệu
chẵn)
bây giờ dì có được hạnh phúc hay không. [...]"
- "Nguyện cầu hồn thiêng những người đã ngã
xuống độ trì cho dì bình an, trường thọ."

+ Giọng kể nhỏ nhẹ, sâu
lắng, câu văn dài diễn tả
cảm xúc miên man, suy
tư, trăn trở.
+ BPTT: so sánh, ẩn dụ...
+ Câu văn giàu hình ảnh
(âm thanh tiếng thạch
sùng gợi cái yên tĩnh, sâu
lắng trong tâm hồn,
vườn rau xanh trở lại
diễn tả nỗi đau chiến
tranh dịu dần, cuộc sống
mới tiếp tục ...)

Gián tiếp - Không khí làng quê chùng xuống vì tình cảnh kẻ
(Nhóm lẻ) Bắc người Nam. Những người đàn bà tiễn chồng
tiễn con ra đi, mắt đẫm lệ, hẹn hai năm trở về mà
lòng còn nghi ngại.
- Đêm đêm, ngọn đèn dầu trên gian thờ lập lòe theo
tiếng kêu của thạch sùng, có cảm giác như thời gian
đã ngưng đọng từ lâu lắm.
- Mùa lũ dữ qua, vườn rau xanh trở lại…

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
3. Tình cảm, suy nghĩ của tác giả
Lòng yêu mến, tự hào, ngưỡng mộ tình yêu và vẻ đẹp thủy chung,
son sắt của dì Bảy nói riêng và người phụ nữ Việt Nam trong chiến
tranh nói chung.

Đồng cảm, xót xa trước đau thương, mất mát mà chiến tranh đã gây
ra cho nhiều gia đình Việt Nam, đặc biệt là những người phụ nữ.

1. Nghệ thuật:

III. TỔNG KẾT

- Giọng văn nhỏ nhẹ, chất chứa đầy
cảm xúc, suy tư và sự thành kính của
người viết. 
- Kết hợp tự sự với biểu cảm, miêu tả
một cách tự nhiên.
- Sử dụng nhiều phép tu từ so sánh, ẩn
dụ.
- Ngôn ngữ thấm đượm chất trữ tình.

2. Nội dung:

- Bài tản văn đã nêu lên được những vấn
đề có ý nghĩa xã hội lớn lao: sự hi sinh
thầm lặng, phẩm chất thủy chung, kiên
định của người phụ nữ Việt Nam trong
chiến tranh.    
- Giúp người đọc thấm thía những nỗi
đau thương mà chiến tranh gây ra cho
nhiều gia đình Việt Nam.
- Tác giả bày tỏ niềm trân trọng, biết ơn,
tự hào, thương cảm với nỗi đau và những
hi sinh thầm lặng của bao người phụ nữ .
- Nhắc nhở mỗi chúng ta phải ghi nhớ bài
học về lòng biết ơn những người đã ngã
xuống, hi sinh để bảo vệ Tổ quốc.

III. TỔNG KẾT

3. Cách đọc hiểu văn bản tản văn:

- Cần xác định được đề tài của tản văn: viết về ai? về sự việc gì?.
Chỉ ra sự kiện chính của văn bản.
- Chỉ ra được phương thức biểu đạt, ngôi kể và các yếu tố làm nên
chất trữ tình cho văn bản.
- Xác định được cảm xúc, suy nghĩ của cái tôi tác giả thể hiện ra
sao, mang dấu ấn cá nhân ở chỗ nào.
- Rút ra được thông điệp, bài học nhân văn.
- Liên hệ với bản thân và cuộc sống thực tại.

LUYỆN
TẬP
Con đã được nghe những câu chuyện nào khác về sự chia li
và khát vọng đoàn tụ chưa? Hãy chia sẻ câu chuyện đó với các
bạn.